Tandpijn: Wat Doen? Oorzaken, Tips en Wanneer naar de Tandarts

Tandpijn: wat kun je zelf doen?

Tandpijn kan je dag (en nacht) volledig verpesten. Van een lichte gevoeligheid tot hevige, kloppende pijn — de oorzaak verschilt, maar het resultaat is hetzelfde: je wilt er zo snel mogelijk vanaf. In dit artikel lees je wat de meest voorkomende oorzaken van tandpijn zijn, wat je zelf kunt doen om de pijn te verlichten en wanneer je echt naar de tandarts moet.

Veelvoorkomende oorzaken van tandpijn

Tandpijn heeft altijd een onderliggende oorzaak. De meest voorkomende zijn:

1. Cariës (gaatjes)

De nummer één oorzaak. Bacteriën in tandplak produceren zuren die het tandglazuur aantasten. Eerst merk je er weinig van, maar zodra het gaatje dieper wordt en richting de zenuw groeit, ontstaat pijn. Typisch: gevoeligheid voor koude, warmte of zoete voeding.

2. Tandzenuwontsteking (pulpitis)

Als cariës niet op tijd behandeld wordt, bereikt het de tandzenuw. Het gevolg is een felle, kloppende pijn die vaak 's nachts erger wordt — wanneer je ligt neemt de bloeddruk in je hoofd toe, wat de druk op de zenuw vergroot. Dit is een van de meest intense vormen van tandpijn en vereist vrijwel altijd een wortelkanaalbehandeling.

3. Tandvleesontsteking en parodontitis

Ontstoken tandvlees is rood, gezwollen en bloedt bij het poetsen. Bij parodontitis (gevorderde tandvleesziekte) trekt het tandvlees zich terug, komen tandhalzen bloot te liggen en kan de kaakbot aangetast raken. Dit veroorzaakt een zeurende, terugkerende pijn.

4. Abces (ontsteking bij de wortel)

Een tandabces is een ophoping van pus bij de tandwortel of het tandvlees. Kenmerken: hevige kloppende pijn, een dikke wang, koorts en een vieze smaak in de mond. Een abces is een spoedgeval — neem direct contact op met je tandarts.

5. Trauma (val, klap of ongeluk)

Een gebroken, gescheurde of losgeslagen tand door een val of klap veroorzaakt acute pijn. Bewaar een uitgeslagen tand in melk en ga direct naar de spoedtandarts.

6. Doorkomen van verstandskiezen

Verstandskiezen die gedeeltelijk doorbreken veroorzaken druk, pijn en soms een ontsteking van het tandvlees eromheen (pericoronitis). Dit komt vooral voor tussen het 17e en 25e levensjaar. Als de verstandskiezen onvoldoende ruimte hebben, kan de tandarts adviseren om ze te laten trekken.

Eerste hulp bij tandpijn: wat kun je zelf doen?

Deze tips helpen om de pijn tijdelijk te verlichten totdat je bij de tandarts terechtkunt.

Pijnstillers: ibuprofen of paracetamol?

Ibuprofen (400 mg) is bij tandpijn vaak effectiever dan paracetamol omdat het ook ontstekingsremmend werkt. Neem maximaal 3 keer per dag 400 mg, bij voorkeur bij de maaltijd.
Paracetamol (500–1000 mg) is een goed alternatief als je ibuprofen niet verdraagt (bijvoorbeeld bij maagklachten). Maximaal 4 keer per dag 500–1000 mg.
Combineer niet zomaar verschillende pijnstillers. Neem nooit aspirine bij tandpijn — dit verdunt het bloed en kan bloedingen verergeren.

Spoelen met zout water

Los een halve theelepel keukenzout op in een glas lauwwarm water. Spoel voorzichtig 30 seconden door je mond en spuug het uit. Herhaal dit 2–3 keer. Zout water werkt licht antibacterieel, kan zwelling verminderen en helpt voedselresten te verwijderen die de pijn verergeren.

Koude kompres

Wikkel een paar ijsblokjes in een schone doek en houd deze tegen de buitenkant van je wang, ter hoogte van de pijnlijke plek. Doe dit maximaal 15 minuten per keer. Koude vermindert zwelling en heeft een verdovend effect.

Wat je beter NIET kunt doen

Geen warmte op de pijnlijke plek leggen — dit verergert zwelling en ontsteking.
Geen zoete, ijskoude of hete voeding en dranken.
Niet op de pijnlijke kant kauwen.
Geen aspirine direct op het tandvlees leggen — dit veroorzaakt chemische brandwonden.

Wanneer moet je naar de tandarts?

Maak altijd een afspraak als:

De pijn langer dan 1–2 dagen aanhoudt
De pijn hevig of kloppend is
Je koorts hebt
Je een dikke wang of zwelling ziet
Er pus uit het tandvlees komt
Je een vieze smaak in je mond hebt
Een tand is afgebroken of uitgeslagen

Wanneer is het spoed?

De KNMT (Koninklijke Nederlandse Maatschappij tot bevordering der Tandheelkunde) noemt de volgende situaties als spoed:

Hevige pijn die niet reageert op pijnstillers
Een dikke wang (mogelijk abces)
Nabloeding na een behandeling
Een uitgeslagen tand door een ongeluk

Buiten kantoortijden kun je terecht bij de tandartsenpost in je regio. Via VindTandarts kun je snel een spoedtandarts bij jou in de buurt vinden.

Tandpijn voorkomen

De meeste tandpijn is te voorkomen met goede mondverzorging. De KNMT adviseert:

Poets 2 keer per dag met fluoride tandpasta (minimaal 2 minuten). Poets 's avonds als laatste voor het slapen — zo werkt de fluoride de hele nacht door.
Gebruik dagelijks ragers of floss om tussen de tanden en kiezen te reinigen. Hier ontstaan de meeste gaatjes.
Beperk suikerrijke tussendoortjes — houd maximaal 7 eet- en drinkmomenten per dag aan. Elke keer dat je iets eet of drinkt (behalve water), worden je tanden aangevallen door zuren.
Ga minimaal 1 keer per jaar naar de tandarts voor controle, bij voorkeur 2 keer. Zo worden problemen vroegtijdig ontdekt.
Draag een gebitsbeschermer als je een contactsport beoefent om traumatisch tandletsel te voorkomen.

Veelgestelde vragen over tandpijn

Kan tandpijn vanzelf overgaan?

Soms verdwijnt milde gevoeligheid, maar echte tandpijn gaat zelden vanzelf over. Erger nog: als de pijn plotseling stopt bij een diepe ontsteking, kan dit betekenen dat de zenuw is afgestorven. De ontsteking is dan nog steeds aanwezig en kan zich verspreiden. Ga dus altijd naar de tandarts.

Helpen huismiddeltjes zoals kruidnagel tegen tandpijn?

Kruidnagelolie (eugenol) heeft een licht verdovend effect en wordt zelfs in de tandheelkunde gebruikt. Breng een druppel aan op een wattenbolletje en leg dit op de pijnlijke plek. Het is een tijdelijke oplossing — geen vervanging voor tandartsbezoek.

Is ibuprofen of paracetamol beter bij tandpijn?

Ibuprofen is over het algemeen effectiever bij tandpijn vanwege het ontstekingsremmende effect. Paracetamol is een goed alternatief bij maagklachten of als je bloedverdunners gebruikt. Raadpleeg bij twijfel je huisarts of apotheker.

Wat kost een spoedbehandeling bij de tandarts?

De kosten van een spoedbehandeling variëren, maar reken op een toeslag bovenop de normale behandelkosten. Lees meer over de kosten van een spoedbehandeling op onze website.

Wanneer moet ik naar de spoedtandarts?

Bij hevige pijn die niet zakt met pijnstillers, een dikke wang, koorts of een uitgeslagen tand moet je direct naar de spoedtandarts. Lees ook ons artikel over wanneer je naar de spoedtandarts moet.