Droge mond door medicijnen treft 62 procent van 65-plussers: wat de tandarts kan doen

Xerostomie: een groeiend probleem bij ouderen

Een droge mond, in medische termen xerostomie, is een veelvoorkomende klacht bij ouderen. Ongeveer 62 procent van de volwassenen boven de 65 jaar ervaart chronische droogheid in de mond door verminderde werking van de speekselklieren. Het probleem wordt grotendeels veroorzaakt door medicijngebruik en neemt toe naarmate mensen meer geneesmiddelen slikken.

Meer dan 515 medicijnen als oorzaak

Uit onderzoek blijkt dat meer dan 515 verschillende medicijnen xerostomie kunnen veroorzaken of verergeren. De meest voorkomende boosdoeners zijn:

• Antidepressiva (SSRI's en tricyclische antidepressiva)
• Bloeddrukverlagende middelen (bètablokkers en diuretica)
• Slaap- en kalmeringsmiddelen (benzodiazepinen)
• Antipsychotica
• Antihistaminica (hooikoortsmedicatie)

Bij ouderen speelt polyfarmacie een grote rol: het gelijktijdig gebruik van vijf of meer medicijnen. Hoe meer geneesmiddelen iemand slikt, hoe groter de kans op een droge mond. Ouderen ervaren bovendien vaker bijwerkingen dan jongere patiënten, omdat de lever en nieren medicijnen minder snel afbreken.

Gevolgen voor de mondgezondheid

Speeksel is onmisbaar voor een gezonde mond. Het spoelt voedselresten weg, neutraliseert zuren en bevat mineralen die het tandglazuur versterken. Bij een tekort aan speeksel ontstaan problemen:

• Snellere gaatjesvorming. Zonder het beschermende effect van speeksel krijgen bacteriën vrij spel.
• Tandvleesontsteking. De mond wordt vatbaarder voor infecties.
• Schimmelinfecties. Candida (spruw) komt vaker voor bij een droge mond.
• Problemen met prothesen. Een kunstgebit heeft speeksel nodig om goed te blijven zitten.
• Moeite met eten en spreken. Droog voedsel kauwen en slikken wordt lastig.

KIMO-richtlijn voor tandartsen

Het Kennisinstituut Mondzorg (KIMO) publiceerde een richtlijn over xerostomie en hyposialie gerelateerd aan medicatie en polyfarmacie. De richtlijn helpt tandartsen en mondhygienisten om de klachten vroegtijdig te herkennen, de oorzaak te achterhalen en een passend behandelplan op te stellen. Belangrijk onderdeel is de samenwerking met de huisarts: als een medicijn de droge mond veroorzaakt, kan in overleg worden bekeken of een alternatief geneesmiddel mogelijk is.

Behandeling en zelfzorg

De behandeling van xerostomie richt zich op het verlichten van klachten en het beschermen van het gebit:

• Speekselvervangers en mondsprays worden het meest gebruikt (48 procent van de patiënten). Ze bevatten stoffen die het effect van speeksel nabootsen.
• Mondspoelingen en gels (31 procent) houden de mondholte vochtig en beschermen het tandglazuur.
• Speekselstimulerende medicijnen zoals pilocarpine en cevimeline (21 procent) activeren de speekselklieren, maar zijn niet voor iedereen geschikt.

Daarnaast adviseren tandartsen:

• Drink regelmatig kleine slokjes water, vooral tijdens maaltijden.
• Gebruik suikervrije kauwgom of zuigtabletten om de speekselproductie te stimuleren.
• Vermijd alcohol, tabak en cafeïne, die de mond verder uitdrogen.
• Poets tweemaal daags met fluoride tandpasta en gebruik een zachte tandenborstel.
• Bezoek de tandarts minimaal tweemaal per jaar voor controle op gaatjes en tandvleesontstekingen.

Heeft u last van een droge mond? Bespreek dit met uw tandarts. Via VindTandarts.nl vindt u een tandarts bij u in de buurt. Bronnen:

• KNMT - KIMO publiceert richtlijn xerostomie en hyposialie
• NHG-Richtlijnen - Droge mond, xerostomie
• NTVT - Orale bijwerkingen van door ouderen veelgebruikte medicamenten
• Tandarts.nl - Droge mond of xerostomie