Tandartsangst overwinnen: EMDR en cognitieve gedragstherapie bieden uitkomst

Tandartsangst: de meest voorkomende fobie van Nederland

Ongeveer veertig procent van de volwassen Nederlanders geeft aan angst te ervaren bij een bezoek aan de tandarts. Uit onderzoek onder tweeduizend Nederlanders bleek dat tandartsfobie de meest voorkomende specifieke fobie in ons land is. Voor een deel van deze groep is de angst zo ernstig dat zij de tandarts volledig mijden, met alle gevolgen voor de mondgezondheid van dien.

Wanneer is angst een fobie?

Een zekere mate van spanning voor een tandartsbezoek is normaal. Van een fobie is sprake wanneer de angst buitenproportioneel is, niet in verhouding staat tot het werkelijke gevaar en leidt tot vermijdingsgedrag. Mensen met tandartsfobie stellen behandelingen uit totdat klachten onhoudbaar worden, wat vaak resulteert in uitgebreidere en pijnlijkere ingrepen. Dit versterkt de angst en creëert een vicieuze cirkel.

EMDR: korte behandeling bij traumatische ervaring

Eye Movement Desensitization and Reprocessing (EMDR) is een evidence-based therapievorm die oorspronkelijk is ontwikkeld voor de behandeling van posttraumatische stressstoornis. De methode blijkt ook zeer geschikt voor specifieke fobieën, waaronder tandartsangst.

Bij EMDR wordt de patiënt gevraagd terug te denken aan de traumatische ervaring — bijvoorbeeld een pijnlijke behandeling in de kindertijd — terwijl de therapeut oogbewegingen of andere bilaterale stimulatie toepast. Dit helpt het brein de herinnering anders te verwerken, waardoor de emotionele lading afneemt. Onderzoek toont aan dat mensen na slechts enkele EMDR-sessies hun dagelijkse activiteiten kunnen hervatten en de tandarts weer durven te bezoeken.

EMDR is vooral effectief wanneer de tandartsangst is terug te voeren op een specifiek traumatisch moment. Bij een meer diffuse angst zonder duidelijke aanleiding zijn andere benaderingen vaak geschikter.

Cognitieve gedragstherapie: stap voor stap

Cognitieve gedragstherapie (CGT) met geleidelijke blootstelling geldt als de meest effectieve behandeling voor specifieke fobieën. Bij CGT leert de patiënt onrealistische gedachten over de tandarts te herkennen en te vervangen door helpende gedachten. Tegelijkertijd wordt de patiënt stapsgewijs blootgesteld aan de angstige situatie: eerst een bezoek aan de wachtkamer, dan een gesprek met de tandarts, vervolgens een eenvoudige controle.

Door deze geleidelijke aanpak ervaart de patiënt dat de angst beheersbaar is en vanzelf afneemt. CGT vereist doorgaans meerdere sessies, maar de resultaten zijn duurzaam.

Angstvriendelijke tandartspraktijken

Steeds meer tandartspraktijken in Nederland richten zich specifiek op angstige patiënten. Zij bieden langere afspraken, uitgebreide uitleg vooraf, een stopgebaar waarmee de patiënt de behandeling op elk moment kan onderbreken, en in sommige gevallen sedatie met lachgas of kalmeringsmiddelen.

Enkele praktijken werken samen met een psycholoog of EMDR-therapeut, zodat patiënten hun angst kunnen behandelen in de vertrouwde omgeving van de tandartspraktijk. Deze geïntegreerde aanpak verlaagt de drempel om zowel aan de angst als aan de mondgezondheid te werken.

Wat kunt u zelf doen?

• Herken de angst en besef dat u niet de enige bent: miljoenen Nederlanders delen dit probleem
• Zoek een angstvriendelijke tandarts die ervaring heeft met angstige patiënten
• Overweeg professionele hulp via uw huisarts, die kan doorverwijzen naar een psycholoog voor EMDR of CGT
• Begin klein: maak een kennismakingsafspraak zonder behandeling om de praktijk te leren kennen
• Stel niet langer uit: hoe langer u wacht, hoe groter de kans op klachten die de angst versterken

Tandartsangst is goed behandelbaar. Met de juiste begeleiding kunnen de meeste mensen hun angst overwinnen en weer regulier naar de tandarts gaan. Bronnen:

• DentalInfo - De tandartsangst van patiënten behandeld
• EMDR Therapie - Angst tandarts
• Tijdschrift voor Psychiatrie - Angst voor de tandarts