Nieuwe speekseltest spoort kanker op binnen een uur: wat kan dit betekenen voor de tandarts?

Speekseltest detecteert kankerbiomarker S100P binnen een uur

Onderzoekers van de Queensland University of Technology (QUT) in Australie hebben begin maart 2026 een doorbraak gepubliceerd in het wetenschappelijk tijdschrift Talanta. Zij ontwikkelden een speekseltest die het eiwit S100P binnen een uur kan opsporen. Dit eiwit is een biomarker die in verband wordt gebracht met meerdere vormen van kanker, waaronder mondkanker, darmkanker en alvleesklierkanker.

Hoe werkt de test?

De test maakt gebruik van speciaal behandeld papier dat is gecoat met goud- en zilvernanodeeltjes. Dit papier fungeert als een ultragevoelige sensor die het zogeheten Ramanspectrum van het speeksel registreert. Wanneer het S100P-eiwit aanwezig is, verandert het spectrum op een karakteristieke manier. De onderzoekers stellen dat de test goedkoop te produceren is en geen dure laboratoriumapparatuur vereist.

Het grote voordeel van speeksel als testmateriaal is dat er geen invasieve ingreep nodig is: geen bloedafname, geen biopsie. De patient spuugt eenvoudigweg in een buisje. Volgens het onderzoeksteam kan de diagnose in de toekomst worden teruggebracht van dagen tot minder dan een uur, met behulp van een betaalbaar apparaat ter grootte van een smartphone.

Relevantie voor de tandarts

Mondkanker treft jaarlijks ruim 900 mensen in Nederland en is een van de kankersoorten waarvan vroege detectie de overlevingskans sterk vergroot. Tandartsen spelen al een belangrijke rol bij het signaleren van verdachte afwijkingen in de mondholte tijdens reguliere controles. Een simpele speekseltest zou deze screening objectiever en gevoeliger kunnen maken.

In de huidige praktijk beoordeelt de tandarts de mondholte visueel en voelt hij of zij naar onregelmatigheden. Bij verdenking volgt een doorverwijzing naar de kaakchirurg of het ziekenhuis voor een biopsie. Een point-of-care speekseltest zou een tussenstap kunnen bieden: snel en niet-invasief vaststellen of nader onderzoek nodig is.

Nog niet klaar voor de praktijk

De QUT-onderzoekers benadrukken dat de test zich nog in de onderzoeksfase bevindt. Voordat de speekseltest in tandartspraktijken ingezet kan worden, zijn grootschalige klinische studies nodig om de betrouwbaarheid te valideren. Ook moet worden onderzocht of de test specifiek genoeg is: het S100P-eiwit speelt een rol bij meerdere kankersoorten, waardoor een positief resultaat niet automatisch wijst op mondkanker.

Desondanks spreken Nederlandse experts van ICT&health over een veelbelovende ontwikkeling. De combinatie van lage kosten, snelle uitslag en niet-invasieve afname maakt speekseltests bij uitstek geschikt voor screening in de eerstelijnszorg, waaronder de tandartspraktijk.

Bestaande speekseltests in Nederland

Nederland heeft al ervaring met speekseltests in de mondzorg. De PerioSafe-test meet het enzym aMMP-8 in speeksel om parodontitis vroegtijdig op te sporen. Het principe is vergelijkbaar: een eenvoudige test die zonder laboratorium een uitspraak doet over ziekte-activiteit. De S100P-test zou dit concept uitbreiden naar kankerscreening.

Voor patienten verandert er op korte termijn niets, maar de richting is duidelijk: de tandartspraktijk van de toekomst wordt steeds meer een plek waar niet alleen tanden en tandvlees, maar ook de algehele gezondheid in de mond wordt gemonitord.

Bronnen:

• ICT&health - Speekseltest vindt binnen een uur biomarker voor meerdere kankers
• Bioanalysis Zone - Rapid, low-cost saliva diagnostic tool developed for S100P
• Xinhua - Researchers in Australia develop rapid saliva sensor for common cancers
• Mirage News - Affordable saliva test speeds up cancer detection