Onderzoek: coronapandemie leidde tijdelijk tot meer antibioticagebruik bij tandartsen

Coronapandemie beinvloedde antibioticavoorschriften in de mondzorg

Een nieuw onderzoek gepubliceerd in het Nederlands Tijdschrift voor Tandheelkunde (NTVT) brengt in kaart hoe de coronapandemie het antibioticabeleid van tandartsen in Nederland heeft beinvloed. De conclusie: de impact was tijdelijk, maar de studie onderstreept het belang van richtlijnen en crisisparaatheid.

Opzet van het onderzoek

De onderzoekers gebruikten een retrospectieve database-analyse van een universitaire behandelkliniek over de periode 2015-2022, gecombineerd met een online enquete onder Nederlandse tandartsen uit 2020. Door deze twee bronnen te combineren ontstond een genuanceerd beeld van zowel het feitelijke voorschrijfgedrag als de zelf gerapporteerde veranderingen.

Meer antibiotica in de huisartsenpraktijk

Uit de enquete bleek dat ongeveer 9 procent van de algemeen practiserende tandartsen tijdens de eerste fase van de pandemie in 2020 tijdelijk meer antibiotica voorschreef. De reden: beperkte toegang tot reguliere mondzorg. Tandartspraktijken waren gesloten of werkten met strenge beperkingen, waardoor behandelingen werden uitgesteld en tandartsen vaker grepen naar een medicamenteuze oplossing.

Het ging in de meeste gevallen om amoxicilline, voornamelijk voorgeschreven bij implantologische en parodontale behandelingen.

Universitaire klinieken: juist een daling

Opvallend genoeg lieten de universitaire behandelklinieken een tegenovergesteld patroon zien. De elektronische patientendossiers toonden een aanhoudende daling van het aantal antibioticavoorschriften, ook tijdens de pandemie. Dit suggereert dat de gestructureerde protocollen binnen academische instellingen een beschermende werking hadden.

Waarom is dit belangrijk?

Overmatig antibioticagebruik draagt bij aan antimicrobiele resistentie, een van de grootste bedreigingen voor de mondiale volksgezondheid volgens de Wereldgezondheidsorganisatie. Ook in de tandheelkunde speelt dit probleem: de KIMO-richtlijn voor antibioticagebruik in de mondzorg, die in 2025 werd gepubliceerd, benadrukt dat antibiotica alleen voorgeschreven mogen worden bij een duidelijke indicatie.

Aanbevelingen

De onderzoekers pleiten voor betere implementatie van bestaande richtlijnen, meer bewustwording onder tandartsen over verantwoord antibioticagebruik en het ontwikkelen van crisisprotocollen die ook het voorschrijfbeleid omvatten. Zo kan bij een volgende pandemie of crisis voorkomen worden dat het antibioticagebruik onnodig stijgt.

Wat betekent dit voor patienten?

Voor patienten is het geruststellend dat het langetermijneffect van de pandemie op antibioticavoorschriften beperkt lijkt. Wie antibiotica voorgeschreven krijgt bij de tandarts, kan vertrouwen op de actuele KIMO-richtlijn die tandartsen helpt bij het maken van de juiste afweging.

Bronnen:

• NTVT - Impact van de coronapandemie op antibioticavoorschriften in de mondzorg
• NTVT - Antibiotica in de mondzorg: overdaad schaadt