Tandarts als poortwachter: HPV-screening kan mondkanker eerder opsporen

Mondzorgverleners steeds belangrijker bij vroegdetectie mondkanker

Mondkanker en keelkanker komen in Nederland steeds vaker voor, mede door een toename van infecties met het humaan papillomavirus (HPV). Tandartsen en mondhygiënisten bevinden zich in een unieke positie om verdachte afwijkingen in de mondholte vroegtijdig te signaleren. Er gaan daarom steeds meer stemmen op om screening op HPV-gerelateerde tumoren structureel te integreren in de mondzorg.

HPV en de stijging van mond- en keelkanker

Het humaan papillomavirus, vooral het type HPV-16, is een belangrijke oorzaak van orofaryngeale plaveiselcelcarcinomen: tumoren in de keel- en mondholte. Deze vorm van kanker treft vooral mannen tussen de veertig en negenenvijftig jaar. Volgens gegevens van het Nederlands Tijdschrift voor Tandheelkunde is het aantal HPV-gerelateerde orofaryngeale tumoren de afgelopen decennia fors gestegen.

De belangrijkste risicofactoren zijn mannelijk geslacht, meerdere seksuele partners en orogenitaal contact. In tegenstelling tot mondkanker door roken of alcohol, treft HPV-gerelateerde keelkanker ook mensen zonder deze klassieke risicofactoren.

Hoe kan de tandarts helpen?

Tandartsen zien hun patiënten doorgaans twee keer per jaar voor een controle. Bij elke controle wordt de mondholte al visueel geïnspecteerd op afwijkingen. Door deze routine-inspectie uit te breiden met gerichte aandacht voor tekenen van orofaryngeale pathologie, kan de tandarts fungeren als eerste lijn in de vroegdetectie van mondkanker.

Concreet gaat het om het herkennen van:

• Aanhoudende zweren of witte of rode plekken op het mondslijmvlies die niet binnen twee weken genezen
• Onverklaarde zwellingen in de hals of nek
• Langdurige keelpijn of heesheid zonder duidelijke oorzaak
• Moeilijkheden bij slikken of kauwproblemen

Bij verdenking verwijst de tandarts door naar de kaakchirurg of KNO-arts voor nader onderzoek.

HPV-bloedtest via de tandarts

Onderzoekers onderzoeken de mogelijkheid van een HPV-16 L1 bloedtest die voortijdig HPV-gerelateerde keelkanker kan detecteren, nog voordat er zichtbare symptomen zijn. Mannen vanaf veertig jaar zouden het best via de tandheelkundige behandelaar voor zo'n bloedtest benaderd kunnen worden, aldus DentalInfo. Dit zou de tandarts een actieve rol geven in een toekomstig screeningsprogramma.

Vaccinatie als preventie

Sinds 2010 biedt het Rijksvaccinatieprogramma HPV-vaccinatie aan voor meisjes, en sinds 2022 ook voor jongens. Vaccinatie beschermt niet alleen tegen baarmoederhalskanker, maar ook tegen HPV-gerelateerde mond- en keelkanker. Het RIVM meldt dat de vaccinatiegraad onder jongeren gestaag stijgt, maar nog niet optimaal is.

Tandartsen kunnen bij de halfjaarlijkse controle het gesprek aangaan over HPV-vaccinatie, vooral bij ouders van tieners die nog niet gevaccineerd zijn. Zo draagt de mondzorg bij aan bredere preventie van HPV-gerelateerde aandoeningen.

Wat kunt u zelf doen?

Ga minimaal twee keer per jaar naar de tandarts voor controle. Meld aanhoudende klachten in de mond of keel altijd bij uw tandarts, ook als u denkt dat het onschuldig is. Vroege opsporing verhoogt de overlevingskans bij mondkanker aanzienlijk. Via VindTandarts.nl vindt u eenvoudig een tandarts bij u in de buurt.

Bronnen:

• NTvT — Human papillomavirus (HPV), orale en orofaryngeale tumoren
• DentalInfo — Ontdek voortijdig keelkanker, veroorzaakt door het HPV-virus
• RIVM — Ziekten in het Rijksvaccinatieprogramma: HPV
• Make Sense Campaign — HPV en hoofd-halskanker