Dode tand of grijze tand: oorzaak, behandeling en bleken

Grijze tand na een val of zonder reden? Lees wat een dode tand is, hoe de tandarts test, wanneer je snel belt en hoe behandeling en bleken werken.

Redactioneel bijgewerkt|Door Redactie VindTandarts|

Deel dit artikel

Kort antwoord

Een dode tand is een tand waarvan de zenuw is afgestorven. Je ziet het vaak aan een grijze tand: één tand wordt blauwgrijs, geel of donkerder dan de tanden ernaast. De bekendste oorzaak is een klap of val, soms jaren eerder. Ook een ontsteking door tandbederf of een lekkende vulling kan de zenuw aantasten. Of een verkleurde tand echt dood is, kan alleen de tandarts vaststellen. De eerste stap is meestal een wortelkanaalbehandeling. Daarna kan de tand van binnenuit worden gebleekt.

Snel contact: zit een blijvende tand na een ongeluk los, is hij verschoven of eruit gevallen? Bel direct de tandarts of buiten openingstijden de tandartsenspoedpost. Een dikke wang met koorts? Bel de huisarts en laat ook de tandarts kijken.

Een grijze tand zonder pijn of zwelling is geen spoedgeval. Maak wel een gewone afspraak, want een ontsteking kan ook zonder klachten bestaan. Buiten kantoortijd vind je de juiste route via spoedhulp.

Advertentie

Wanneer snel contact?

De kleur zelf vraagt zelden om haast. Een ongeluk, zwelling of hevige pijn wel. Gebruik deze volgorde:

  • Direct de tandarts of tandartsenspoedpost bellen: een blijvende tand die na een val of klap los zit, verschoven is of uit de mond is gevallen. Volgens KNMT heeft een uitgevallen blijvende tand die binnen een uur wordt teruggeplaatst de meeste kans. Wat je meteen zelf doet, staat in de gids over een afgebroken tand en de gids over een losse tand of kies.
  • Huisarts bellen: een dikke wang met koorts. Dat adviseert Thuisarts. Laat de tandarts daarnaast de tand zelf beoordelen.
  • Snel de tandarts bellen: een dikke wang zonder koorts, hevige pijn, of pijn bij warm en koud. Dat kunnen signalen van een ontsteking zijn. Heb je kaakpijn of koorts na een behandeling bij de tandarts? Bel dan ook de tandarts, adviseert Thuisarts. De praktijk bepaalt hoe snel je terecht kunt. Lees ook over een tandabces en over een dikke wang bij tandpijn.
  • Gewone afspraak maken: een tand die langzaam grijs of donker is geworden, zonder pijn of zwelling.
Begin niet zelf met antibiotica die je nog thuis hebt liggen. Thuisarts is daar duidelijk over: de huisarts of tandarts zegt of je ze nodig hebt.

Wat is een dode tand?

Een tand bestaat uit lagen. Buiten op de kroon zit het harde glazuur. Daaronder ligt het tandbeen. In het midden loopt het wortelkanaal: een holte met de zenuw en bloedvaten. Dat levende binnenste deel heet de pulpa.

Doorsnede van een levende tand naast een dode tand met afgestorven pulpa en grijze kroon

Links in het schema zie je een levende tand met een rode pulpa. Rechts is de pulpa afgestorven en is de kroon grijs geworden. Het is een vereenvoudigde tekening. Je kunt er je eigen tand niet mee beoordelen.

"Dode tand" is een volksterm. Tandartsen zeggen eerder dat de zenuw of de pulpa is afgestorven. Zoek je op "dode zenuw in tand", dan bedoel je hetzelfde. De tand staat nog gewoon in de kaak. Het gaat om het weefsel binnenin, dat niet meer leeft.

Waarom wordt een dode tand grijs?

Volgens de NVM-mondhygiënisten komt bij een dode tand ijzer uit de rode bloedlichaampjes in de pulpa vrij. Dat kleurt de tand van binnenuit blauwgrijs. KNMT noemt na een val of harde klap ook een gele, grijze of soms blauwe kleur.

Het moment verschilt. De verkleuring kan binnen enkele dagen na de klap komen. Ze kan ook pas jaren later ineens zichtbaar worden. Daardoor weten mensen soms niet meer welke klap de oorzaak was. Denk bij het gesprek met de tandarts dus ook aan een val als kind, een bal tegen je mond of een fietsongeluk.

Omdat de kleur van binnen zit, helpt poetsen er niet tegen. Whitening-tandpasta of anti-aanslagtandpasta haalt aanslag aan de buitenkant weg, maar verandert de kleur van binnenuit niet. Dat schrijft KNMT.

Oorzaken van een dode tand

Er zijn drie veelgenoemde routes waarlangs de zenuw kan afsterven.

  1. Een klap of val. Een harde klap kan de zenuw beschadigen, zodat die afsterft. Tandletsel ontstaat vaak tijdens het sporten en in het verkeer. Is een tand na een ongeluk teruggezet en vastgezet aan de buurtanden? Dan sterft de zenuw volgens KNMT vaak af en is een wortelkanaalbehandeling vaak nodig.
  2. Tandbederf. Een diep gaatje kan de pulpa laten ontsteken.
  3. Een lekkende vulling. Langs een vulling die niet goed meer sluit, kunnen bacteriën naar binnen komen.
Een klap voorkom je niet altijd. Bij sporten met kans op contact of vallen raadt KNMT een op maat gemaakte gebitsbeschermer aan. Meer daarover lees je bij de mondbeschermer.

Is een grijze tand altijd dood?

Nee. Een grijze of donkere tand kan ook een andere oorzaak hebben. Een paar voorbeelden uit de bronnen:

  • Een grijze amalgaamvulling. Die kan een tand grijs of zwart laten lijken. Zo'n vulling kun je laten vervangen door een witte vulling van composiet.
  • Aanslag. Koffie, thee, rode wijn en roken kleuren de buitenkant van tanden. Dat heet een uitwendige verkleuring.
  • Ouder worden. Het tandbeen verandert met de jaren van kleur. Tanden worden dan geler, en dat geldt dan meestal voor het hele gebit.
  • Eerdere behandeling. Na een wortelkanaalbehandeling kan een tand verkleuren. Volgens KNMT komt dat tegenwoordig bijna niet meer voor.
  • Glazuurafwijkingen uit de jeugd. Problemen in het melkgebit of met het glazuur kunnen een blijvend kleurverschil geven.
Gaat het om een kleine plek, een grijze vlek op een tand of een zwart puntje? Dan is de gids over een donkere of zwarte plek op een tand de betere start. Die behandelt gaatjes, aanslag en vullingen uitgebreider.

Alleen de tandarts kan het verschil goed vaststellen. Een spiegel of foto thuis is daarvoor niet genoeg.

Klachten: soms wel, soms niets

Een dode tand doet niet altijd pijn. KNMT noemt gevoeligheid voor warm en koud, een dikke wang en hevige kiespijn als mogelijke signalen van een ontsteking. Maar je kunt ook helemaal geen klachten hebben. De tandarts ontdekt het dan bijvoorbeeld op een controlefoto.

Geen pijn betekent dus niet dat er niets aan de hand is. Andersom bewijst pijn ook niet dat de tand dood is. Daarom is onderzoek nodig.

Let op veranderingen. Begint een grijze tand die eerst rustig was ineens te kloppen, of zwelt het tandvlees erboven op? Neem dan sneller contact op dan je van plan was.

Wat onderzoekt de tandarts?

De tandarts begint met vragen. Wanneer zag je de kleur veranderen? Heb je ooit een klap op die tand gehad? Is de tand gevoelig, of juist helemaal niet? Neem die antwoorden mee naar de afspraak.

Daarna volgt meestal een test op gevoeligheid voor warmte en kou. Een levende zenuw reageert daarop. Zo'n sensibiliteitstest wordt in Nederland ook gebruikt bij de controle na tandletsel. Met een röntgenfoto kijkt de tandarts naar de wortel en het bot eromheen.

Na een ongeluk is één bezoek vaak niet genoeg. KNMT schrijft dat de tandarts in de weken daarna regelmatig test of verdere behandeling nodig is. De Nederlandse aanpassing van de Dental Trauma Guide noemt vaste controlemomenten: na 1, 3 en 6 weken, daarna na 3 en 6 maanden en na een jaar. Je eigen tandarts bepaalt welk schema bij jouw letsel past. Kom ook naar die controles als de tand er goed uitziet.

Behandeling: wortelkanaalbehandeling

Is de zenuw afgestorven of ontstoken, dan is een wortelkanaalbehandeling meestal de eerste stap. Een zenuwbehandeling is precies hetzelfde. KNMT beschrijft de stappen zo:

  1. De tandarts maakt een foto om te zien hoe de wortels lopen.
  2. Je krijgt meestal een verdoving.
  3. Een rubberen lapje (cofferdam) houdt de tand droog en schoon.
  4. De tandarts maakt de tand open en haalt het weefsel uit het kanaal.
  5. Het kanaal wordt ruimer gemaakt, gespoeld met een desinfecterend middel en opgevuld.
  6. Een vulling sluit de tand af.
Vaak gebeurt dit in twee afspraken, met een tijdelijke vulling ertussen. Een paar dagen napijn kan voorkomen. Wordt de pijn niet minder of is hij hevig, bel dan de tandarts.

De behandeling heeft ook risico's. Een vijltje kan afbreken of de wortel doorboren. Is de tand ernstig verzwakt, dan kan een kroon nodig zijn. Als alternatieven noemt KNMT een wortelpuntoperatie of de tand trekken. Alles over de behandeling zelf staat op de pagina over de wortelkanaalbehandeling.

Dode tand bleken

Na een wortelkanaalbehandeling kan een dode tand van binnenuit worden gebleekt. De NVM-mondhygiënisten noemen dat een manier om de tand visueel op te knappen. Dat heet ook wel inwendig bleken. De tandarts brengt het bleekmiddel dan in de tand aan, en niet op de buitenkant.

Laat bleken altijd doen of begeleiden door een tandarts of andere mondzorgverlener. KNMT raadt af om universele bleekkits te kopen bij willekeurige winkels of op internet. Whitening-tandpasta is geen alternatief: die verandert de kleur van binnenuit niet.

Advertentie

Kan een dode tand ook van buitenaf worden gebleekt? De bronnen voor deze gids noemen voor een dode tand het bleken van binnenuit. Of een andere methode bij jouw tand zin heeft, beoordeelt de tandarts. Algemene uitleg over methodes vind je bij tanden bleken.

Andere opties om de kleur te herstellen

KNMT schrijft dat er verschillende manieren zijn om een verkleurde tand te behandelen. Overleg met je tandarts wat bij jou past. Bespreekpunten kunnen zijn:

  • een laagje composiet op de voorkant;
  • een facing: een dun schildje op de voorkant van de tand;
  • een kroon, vooral als de tand ook verzwakt is.
Welke optie past, hangt af van hoeveel gezonde tand er nog is, de kleur na bleken en je eigen wensen. Vraag de tandarts wat elke optie betekent voor de tand en wat er later nog mogelijk is. Bespreek met de tandarts of inwendig bleken bij jouw tand past.

Kan een dode tand blijven zitten?

Vaak is dat de bedoeling van de behandeling. Een wortelkanaalbehandeling is juist gericht op het behouden van de tand. Trekken is een alternatief, geen standaardstap.

Een dode tand zonder behandeling laten zitten, is een ander verhaal. Een ontsteking kan bestaan zonder dat je iets merkt. Laat daarom beoordelen of behandeling nodig is, ook als de tand geen pijn doet.

Hoe lang gaat een dode tand mee? Daar is geen eerlijk standaardantwoord op. Wij hebben er geen betrouwbare getallen voor gevonden. Het hangt onder meer af van hoeveel tand er nog over is, of er een ontsteking is en hoe de tand is behandeld. Vraag je tandarts wat die bij jouw tand verwacht en wanneer een controle nodig is.

Kinderen en melktanden

Ook een melktand kan na een val verkleuren, bijvoorbeeld bij een peuter die met de mond tegen de tafel valt. Laat de tandarts kijken, ook als je kind geen pijn heeft. Meld wanneer de val was en of de tand los zat of verschoven is.

Plaats een uitgevallen melktand niet terug. Dat adviseert KNMT. De adviezen voor terugzetten gelden alleen voor blijvende tanden. Valt een blijvende tand van je kind eruit, volg dan de spoedroute bovenaan.

Bij jonge kinderen kan een kindertandarts een goede keuze zijn, maar je eigen tandarts is meestal het eerste aanspreekpunt. Mondzorg voor kinderen tot 18 jaar wordt grotendeels uit het basispakket vergoed. Je betaalt daarvoor geen eigen risico. Meer over de vergoeding lees je bij de tandartsverzekering voor kinderen.

Kosten en vergoeding

Voor volwassenen zit een wortelkanaalbehandeling niet in het basispakket. Een aanvullende tandartsverzekering kan (een deel van) de kosten vergoeden. Kijk in je polis welk bedrag per jaar geldt.

De kosten verschillen per tand. Ze hangen onder meer af van het aantal kanalen en hoe moeilijk de behandeling is. Vraag de tandarts altijd naar de behandelopties en een begroting. Bekijk ook de kosten van een wortelkanaalbehandeling en wat je verzekering vergoedt bij een wortelkanaalbehandeling.

Inwendig bleken, een facing of een kroon zijn aparte behandelingen met eigen kosten. Vraag of ze in dezelfde begroting staan. Voor bleken vind je de opbouw bij de kosten van tanden bleken.

Nog geen vaste tandarts? Via een tandarts zoeken vind je praktijken bij jou in de buurt.

Beslisroute in vijf stappen

  1. Was er een ongeluk? Zit een blijvende tand los, is hij verschoven of eruit? Bel direct de tandarts of de tandartsenspoedpost.
  2. Heb je een dikke wang met koorts? Bel de huisarts. Laat ook de tandarts de tand beoordelen.
  3. Heb je pijn of zwelling zonder koorts? Bel snel de tandarts en noem je klachten aan de telefoon.
  4. Is de tand alleen grijs geworden? Maak een gewone afspraak. Vertel of je ooit een klap op die tand hebt gehad.
  5. Bespreek het plan in volgorde. Eerst onderzoek, daarna zo nodig een wortelkanaalbehandeling. Vraag pas daarna naar bleken van binnenuit of andere opties, en naar een begroting.

Veelgestelde vragen

Hoe ziet een dode tand eruit?

Een dode tand is vaak donkerder dan de tanden ernaast. De kleur kan blauwgrijs, grijs, geel of soms blauw zijn. Het gaat meestal om één tand. Aan de kleur alleen kun je niet zien of de zenuw echt is afgestorven; dat test de tandarts.

Is een grijze tand altijd dood?

Nee. Ook een grijze amalgaamvulling, aanslag of een glazuurafwijking kan een tand grijs of donker laten lijken. Alleen de tandarts kan met onderzoek, een test op warm en koud en zo nodig een foto vaststellen of de zenuw nog leeft.

Doet een dode tand pijn?

Dat kan, maar het hoeft niet. Gevoeligheid voor warm en koud, een dikke wang of hevige pijn kunnen wijzen op een ontsteking. Je kunt ook geen klachten hebben. Laat een grijze tand daarom beoordelen, ook zonder pijn.

Kan een dode tand blijven zitten?

Vaak wel, na behandeling. Een wortelkanaalbehandeling is bedoeld om de tand te behouden. Zonder behandeling laten zitten is iets anders, want een ontsteking kan bestaan zonder klachten. De tandarts beoordeelt wat nodig is.

Hoe lang gaat een dode tand mee?

Daar is geen eerlijk standaardantwoord op en wij noemen geen getallen. Het hangt af van hoeveel tand er over is, of er een ontsteking is en hoe de tand is behandeld. Vraag je tandarts wat die bij jouw tand verwacht.

Kun je een dode tand bleken?

Ja, na een wortelkanaalbehandeling kan een dode tand van binnenuit worden gebleekt. Dat gebeurt door of onder toezicht van de tandarts. Koop geen universele bleekkits op internet; whitening-tandpasta verandert de kleur van binnenuit niet.

Mijn tand is grijs geworden na een val. Wat nu?

Maak een afspraak bij de tandarts en vertel wanneer de val was. Zit de tand los, is hij verschoven of eruit gevallen, bel dan direct de tandarts of de tandartsenspoedpost. Na tandletsel test de tandarts de tand vaak meerdere keren in de weken daarna.

Mijn kind heeft een grijze melktand. Wat moet ik doen?

Laat de tandarts kijken, ook als je kind geen pijn heeft. Vertel wanneer je kind is gevallen en of de tand los zat. Een uitgevallen melktand wordt niet teruggeplaatst. Mondzorg voor kinderen tot 18 jaar wordt grotendeels uit het basispakket vergoed.

Wordt een dode tand vergoed?

Voor volwassenen zit een wortelkanaalbehandeling niet in het basispakket. Een aanvullende tandartsverzekering kan een deel vergoeden. Onder 18 jaar wordt mondzorg grotendeels uit het basispakket vergoed, zonder eigen risico. Vraag de tandarts om een begroting.

Is een dode tand hetzelfde als een dode zenuw?

In de praktijk wel. Met een dode tand bedoelen mensen een tand waarvan de zenuw of pulpa is afgestorven. De tand zelf staat nog in de kaak. Een wortelkanaalbehandeling en een zenuwbehandeling zijn ook precies hetzelfde.

Moet een dode tand getrokken worden?

Niet standaard. Meestal is een wortelkanaalbehandeling de eerste stap om de tand te behouden. Trekken of een wortelpuntoperatie zijn alternatieven die de tandarts kan bespreken als dat beter past bij jouw tand.

Helpt whitening-tandpasta tegen een grijze tand?

Nee. Whitening- en anti-aanslagtandpasta kunnen aanslag aan de buitenkant verminderen, maar veranderen de kleur van binnenuit niet. Een dode tand is van binnenuit verkleurd. Bespreek bleken van binnenuit met de tandarts.

Bronnen & Referenties

Dit artikel is gebaseerd op onafhankelijk geverifieerde bronnen. Wij accepteren geen betaling voor vermeldingen.

  1. S1 — NVM-mondhygiënisten — Verkleurde tanden— mondhygienisten.nl
  2. S2 — KNMT/Alles over het gebit — Verkleurde en gele tanden— allesoverhetgebit.nl
  3. S3 — KNMT/Alles over het gebit — Wortelkanaalbehandeling— allesoverhetgebit.nl
  4. S4 — KNMT/Alles over het gebit — Tand eruit of afgebroken— allesoverhetgebit.nl
  5. S5 — KNMT/Alles over het gebit — Tanden bleken— allesoverhetgebit.nl
  6. S6 — KIMO — Over de Dental Trauma Guide— hetkimo.nl
  7. S7 — Thuisarts.nl — Ik heb pijn in mijn mond— thuisarts.nl
  8. S8 — Zorginstituut Nederland — Mondzorg (verzekerde zorg)— zorginstituutnederland.nl

Zoek een passende praktijk in uw buurt

Vergelijk praktijkgegevens en vraag rechtstreeks of de praktijk de gewenste behandeling aanbiedt, nieuwe patiënten aanneemt en vooraf een begroting kan geven.

Bekijk praktijken

Redactie VindTandarts

Brongebaseerd

Redactie van VindTandarts.nl

De redactie verzamelt en vergelijkt openbare informatie uit actuele overheids-, beroeps- en zorgbronnen. De inhoud is algemene uitleg, geen klinische beoordeling of persoonlijk medisch advies.

Deel dit artikel