Jeugdgezondheidszorg verwijst peuters vanaf het eerste tandje naar de mondzorg

Vanaf het eerste tandje naar de tandarts: JGZ zet in op vroege verwijzing

De jeugdgezondheidszorg (JGZ) in Nederland werkt steeds actiever samen met de mondzorg om kinderen al vanaf het doorbreken van het eerste tandje — rond de leeftijd van zes maanden — naar de tandarts te leiden. Deze aanpak moet zuigflescariës en andere vroege vormen van tandbederf voorkomen, vooral bij kinderen uit gezinnen met een lage sociaaleconomische status.

Waarom zo vroeg beginnen?

Zuigflescariës is een agressieve vorm van tandbederf die ontstaat door langdurig contact met suikerhoudende dranken uit een zuigfles. De aandoening begint met doffe witte vlekken op de bovenste voortanden en kan zich snel uitbreiden naar andere tanden en kiezen. Omdat kinderen op deze jonge leeftijd nog niet naar de tandarts gaan, worden de eerste signalen vaak gemist.

Het consultatiebureau is de plek waar vrijwel alle jonge kinderen regelmatig worden gezien. De Tweede Kamer heeft eerder uitgesproken dat het consultatiebureau bij uitstek geschikt is om mondgezondheid onder de aandacht te brengen bij risicogroepen. Door verwijzing vanuit de JGZ naar de mondzorg al bij het eerste tandje te starten, worden problemen eerder gesignaleerd en kan preventief worden ingegrepen.

GigaGaaf! en Gezonde Peutermonden

Twee Nederlandse interventieprogramma's laten zien dat deze aanpak werkt. Het GigaGaaf!-programma, opgezet door het UMCG in samenwerking met TNO en de Erasmus Universiteit Rotterdam, verwijst ouders en baby actief vanuit de JGZ naar de tandartspraktijk zodra het eerste tandje doorkomt. Uit onderzoek blijkt dat kinderen die vanaf het eerste tandje professionele mondzorg ontvangen, op latere leeftijd minder gaatjes hebben.

Bij het programma Gezonde Peutermonden, ontwikkeld door Hogeschool Utrecht, krijgen ouders begeleiding van een mondzorgcoach op het consultatiebureau zelf. De mondzorgcoach geeft voorlichting over poetsen, voeding en het belang van een eerste tandartsbezoek. Sinds 1 januari 2026 zijn er drie prestatiebeschrijvingen beschikbaar waarmee mondzorgcoach-consulten kunnen worden gedeclareerd, wat de structurele inbedding van deze functie versterkt.

Samenwerking JGZ en tandarts loont

Onderzoek bevestigt dat samenwerking tussen de jeugdgezondheidszorg en mondzorgverleners leidt tot betere mondgezondheid bij kinderen. Jeugdartsen en jeugdverpleegkundigen op het consultatiebureau spelen een sleutelrol: zij zien vrijwel alle kinderen in de eerste vier levensjaren en kunnen mondgezondheid standaard bespreken tijdens de contactmomenten.

In meerdere gemeenten zijn inmiddels samenwerkingsverbanden opgezet tussen GGD'en, consultatiebureaus en lokale tandartspraktijken. De MondzorgHub, een netwerkkaart voor JGZ en mondzorg, ondersteunt deze samenwerking door partijen met elkaar te verbinden.

Wat kunnen ouders zelf doen?

• Maak een afspraak bij de tandarts zodra het eerste tandje doorkomt, uiterlijk rond de eerste verjaardag
• Poets twee keer per dag met een klein beetje fluoride peutertandpasta vanaf het eerste tandje
• Laat de zuigfles los rond negen maanden en stap over op een beker zonder tuit
• Geef geen zoete dranken in de zuigfles, ook geen vruchtensap of gezoete thee
• Vraag op het consultatiebureau naar verwijzing naar een tandarts of mondzorgcoach

De verschuiving naar vroege verwijzing past in de bredere Nederlandse beweging om mondgezondheid niet langer te behandelen als een losstaand probleem, maar als integraal onderdeel van de jeugdgezondheidszorg. Bronnen:

• KNMT - JGZ gaat vanaf het eerste tandje toeleiden naar de mondzorg
• Hogeschool Utrecht - Gezonde Peutermonden
• KNMT - Het loont, samenwerking tussen mondzorg en consultatiebureau
• NVM-mondhygiënisten - Zuigflescariës en de invloed van voeding