Tandenknarsen neemt toe: stress drijft steeds meer Nederlanders naar de tandarts

Tandenknarsen en kaakklemmen: een groeiend probleem door stress

Tandartsen in heel Nederland zien steeds vaker patiënten met klachten door tandenknarsen en kaakklemmen, medisch bekend als bruxisme. Naar schatting lijdt tien tot twintig procent van de bevolking aan deze aandoening, vaak zonder het zelf te weten. Bij zeventig procent van de tandenknarsers is stress de belangrijkste oorzaak.

Wat is bruxisme precies?

Bruxisme kent twee vormen. Bij tandenknarsen worden de tanden en kiezen krachtig over elkaar heen bewogen. Bij kaakklemmen worden de kaken langdurig stevig op elkaar geperst. Beide vormen kunnen zowel overdag als 's nachts voorkomen, maar nachtelijk bruxisme is het lastigst te herkennen omdat de patiënt er zelf niets van merkt.

De gevolgen kunnen aanzienlijk zijn:

• Slijtage van tandglazuur – het glazuur wordt dunner, tanden worden korter en gevoeliger
• Scheurtjes en breuken – vullingen, kronen en zelfs gezonde tanden kunnen barsten
• Kaakgewrichtsklachten – pijn, klikken of blokkeren van het kaakgewricht
• Hoofdpijn en oorpijn – spanning in de kaakspieren straalt uit naar hoofd en oren
• Slaapproblemen – het knarsen verstoort de slaapkwaliteit van zowel de patiënt als eventuele bedpartner

Waarom neemt bruxisme toe?

Sinds de coronapandemie melden tandartsen een duidelijke toename van bruxismeklachten. Onstabiele werksituaties, minder sociale contacten en aanhoudende onzekerheid hebben bij veel Nederlanders geleid tot chronische spanning. Ook in 2026 blijven werkdruk, financiële zorgen en het hoge levenstempo belangrijke stressfactoren.

Naast stress spelen andere factoren een rol. Slaapstoornissen, overmatig gebruik van cafeïne of alcohol, bepaalde medicijnen tegen angst of depressie, en een verkeerde beet verhogen het risico op tandenknarsen.

Hoe stelt de tandarts bruxisme vast?

Uw tandarts kan bruxisme vaststellen aan de hand van slijtagepatronen op het gebit, de conditie van bestaande vullingen en kronen, en de spierspanning in de kaak. Soms is aanvullend onderzoek nodig, bijvoorbeeld een röntgenfoto om de botstructuur rond het kaakgewricht te beoordelen.

Een belangrijke signaalfunctie ligt ook bij de partner of huisgenoten. Nachtelijk knarsen gaat vaak gepaard met hoorbare geluiden die de omgeving eerder opvallen dan de patiënt zelf.

Behandeling en preventie

De meest voorgeschreven behandeling is een opbeetplaat (ook wel knarsbitje of relaxplaat genoemd). Dit op maat gemaakte kunststof plaatje wordt 's nachts gedragen en beschermt de tanden tegen slijtage. Daarnaast kan het de kaakspieren helpen ontspannen.

Verdere adviezen van tandartsen en kaakspecialisten:

• Stressmanagement – ontspanningsoefeningen, mindfulness of professionele begeleiding bij chronische stress
• Bewustwording overdag – let op momenten waarop u onbewust de kaken op elkaar klemt, bijvoorbeeld achter de computer
• Beperken van cafeïne en alcohol – vooral in de avonduren
• Fysiotherapie – bij ernstige kaakgewrichtsklachten kan een gespecialiseerde fysiotherapeut helpen

De kosten van een opbeetplaat vallen onder de aanvullende tandartsverzekering. Heeft u een basisverzekering zonder aanvulling, dan betaalt u de plaat zelf. De tarieven voor 2026 vindt u in het tarievenboekje van de NZa.

Wanneer naar de tandarts?

Maakt u regelmatig wakker met kaakpijn of hoofdpijn? Merkt uw partner dat u 's nachts knarst? Of ziet u slijtage aan uw tanden? Maak dan een afspraak bij uw tandarts. Hoe eerder bruxisme wordt vastgesteld, hoe meer schade aan het gebit kan worden voorkomen.

Bronnen:

• KNMT - Tandenknarsen en kaakklemmen (bruxisme)
• Tandarts.nl - Tandenknarsen en kaakklemmen
• VraagDeTandarts.nl - 7 oorzaken van tandenknarsen